Татальны ўціск правоў чалавека ў Беларусі :: Хартыя'97 :: Навiны

На сёньня ў сьвеце існуе 48 несвабодных краінаў. Калі сыходзіць з высноваў Міжнароднай праваабарончай арганізацыі Freedom House, да іх адносіцца й Беларусь. У Эўропе яна зьяўляецца адзінай несвабоднай краінай. Кроніку парушэньняў правоў чалавека ў Беларусі ў 2001 годзе падрыхтавала сябра аргкамітэту грамадзкй ініцыятывы Хартыя’97 Людміла Гразнова. Матэрыял выкладзены на 23 друкаваных аркушах і ўтрымлівае шматлікія факты катаваньняў і жорсткага абыходжаньня з грамадзянамі, зафіксаваныя беларускімі праваабаронцамі. Рэпрэсіям былі падвергутыя кіраўнікі прадпрыемстваў: заведзена 210 крымінальных справаў, заключаныя пад варту 720 прадпрымальнікаў. У кроніцы гаворыцца пра абмежаваньне свабоды веравызнаньня, уціску права на свабодныя й справядлівыя выбары, уціску на прафсаюзы, адсутнасьць свабоднага суда. Сёньня Л.Гразнова адказвае на пытаньні “БДГ”.

--Людміла Мікалаеўна, на чым заснаваная падрыхтаваная вамі кроніка парушэньняў правоў чалавека ў Беларусі?

--Яна заснаваная на інфармацыі вэб-сайту Хартыі’97, радыё “Свабода” і ў нейкай ступені радыё “Рацыя”. Я паспрабавала задаволіць попыт на праваабарончую інфармацыю, асабліва напярэдадні і падчас прэзыдэнцкіх выбараў. Прычым попыт ня толькі зьнешні, але і ўнутраны. Таму што ўвага да падзеяў у нашай краіне рэзка актывізавалася. Я штомесяц рыхтавала матэрыял, у якім спрабавала аналізаваць сытуацыю з правамі чалавека ў Рэспубліцы Беларусь. У выніку атрымалася восем артыкулаў, падрыхтаваных напрацягу году.

--Якія мэтады часьцей за ўсё выкарыстоўваюцца беларускімі ўладамі па выкараненьні іншадумства ў краіне?

--Мэтады самыя разнастайныя: ад легальных заканадаўчых да падманных. Уладамі выкарыстоўваецца практыка парушэньняў правоў чалавека, папярэдне закладзеных у законах, дэкрэтах і ўказах. У першую чаргу хачу назваць дэкрэт №8, прыняты ўвесну мінулага году. Практыкуюцца й мэтады судовага перасьледу. Таксама нібыта легальнага, але палітычна заангажаванага і несправядлівага адносна актывістаў апазыцыі і ўсіх, хто змагаецца за свае правы. Зьбіцьцё, крадзеж аргтэхнікі – усё гэта зьведалі на сабе актывісты ня толькі нашай арганізацыі.

--У якой сфэры часьцей за ўсё парушаюцца правы чалавека?

--Зараз, напэўна, нельга сказаць, што ёсьць нейкая сфэра, дзе парушаюцца правы чалавека. Вядома, мы адсочваем пэўныя сэгмэнты грамадзкага жыцьця, парамэтры, абумоўленыя міжнароднымі Гэльсынскімі пагадненьнямі. І тут па ўсіх накірунках адчулі, як дзяржава націснула на ўсе педалі. Гэта й прэса, і няўрадавыя арганізацыі, і рэлігійныя канфесіі. Парушаецца права грамадзян зьмяніць урад – усе, хто прымаў удзел у выбарчым марафоне, па-за якімі-небудзь арганізацыямі, зьведалі на сабе ўціск. Хачу падкрэсьліць, што летась назіраўся татальны ўціск правоў чалавека ў Беларусі.

--У ліку нязгодных уладам вы назвалі няўрадавыя арганізацыі.

--Сярод няўрадавых арганізацыяў шмат апазыцыйных, якія змагаюцца за дэмакратыю, за правы чалавека. Зразумела, якое да іх стаўленьне пры аўтарытарным рэжыме. Трэба сказаць наўпрост: у існаваньні гэтых арганізацыяў Лукашэнка бачыць пагрозу сваёй аўтарытарнай уладзе і, натуральна, імкнецца іх нэйтралізаваць і загнаць у рэзэрвацыю. Дакладна так, як ён гэта робіць адносна незалежных сродкаў масавай інфармацыі.

--У вашым дасьледаваньні адзначаецца абмежаваньне свабоды веравызнаньня. Якія факты вам вядомыя?

--Напрыклад, пазбаўлены сану Ян Спасюк, настаяцель царквы ў вёсцы Клепічы Бераставіцкага раёну. Акрамя яго пазбавілі сану айца Леаніда Пляца, айца Вячаслава Гнядзько – гэта што датычыць праваслаўнай царквы. Што да каталіцкай, то можна згадаць фільм Азаронка на БТ “Душехваты”, у якім распальвалася рэлігійная нянавісьць, артыкулы супраць каталікоў і пратэстантаў, надрукаваныя ў некаторых дзяржаўных газэтах. Нельга забываць і факт фінансаваньня праваслаўнай царквы з дзяржбюджэту – ніякая іншая царква такіх прывілеяў ня мае. Афіцыйна й канстытуцыйна царква адасобленая ад дзяржавы, і яна не павінна фінансавацца з бюджэту.

--Уціск свабоды слова – па-ранейшаму адзін з найлюбімых мэтодык, якія выкарыстоўваюцца ўладамі Беларусі.

--Яно і зразумела: калі грамадзкасьць даведаецца праўду аб тым, што насамрэч адбываецца ў краіне, будзе цалкам іншая рэакцыя адносна ўладаў. Ва ўсялякай таталітарнай дзяржаве адбываецца ўціск прэсы і абмежаваньне ейнай дзейнасьці – яна нібыта і існуе, але паўплываць на грамадзкую думку ня можа.

--Сёньня ўжо відавочна, што абраная Захадам “стратэгія дыялёгу” з афіцыйным Менскам не спрацавала. Як, на ваш погляд, могуць разьвівацца падзеі?

--У гэтай сувязі важка згадаць заяву міністра замежных справаў Міхаіла Хвастова адносна місіі КНГ АБСЭ ў нашай краіне. Я мяркую, што для Захаду гэта сігнал, што палітыка прапанаванага імі дыялёгу не дала эфекту. Неабходна шукаць іншыя мэтады ўзьдзеяньня на кіраўніцтва Рэспублікі Беларусь. Я хачу згадаць словы выканаўчага дырэктара Міжнароднай Лігі па правох чалавека Кэці Фіцпатрык, якая сказала, што “Захад павінен уплываць на Менск так, як ён уплываў на Савецкі Саюз: шляхам яснага і пасьлядоўнага асуджэньня”.