Памёр, не нарадзіўшыся :: Хартыя'97 :: Навiны

Менавіта такім чынам можна казаць пра праект беларускага бюджэту-2003. Апроч таго, што ён ад пачатку прадугледжвае бюджэтны дэфіцыт, дык яшчэ й невядома, як гэты дэфіцыт можа быць зьліквідаваны. У чарговы раз бюджэт падаецца “сацыяльна арыентаваным”. Аднак скасаваныя ільготы пэўным катэгорыям грамадзянаў, але... дададзеныя ільготы праўрадавым арганізацыям. І, як ні дзіўна, разгляд гэтага бюджэту ўсё больш ператвараецца ў фікцыю: дэпутаты ўсё роўна не здолеюць унесьці ў яго хаця б намінальныя зьмены - нават калі вельмі гэтага захочуць.

Розніца паміж расходнаю часткаю бюджэту-2003 (6,6 трлн. рублёў) і даходнай (6,1 трлн. рублёў) складае каля 500 млрд. Гэта 1,5% ад ВУП, прыкладна, як у гэтым годзе. Пры гэтым рост ВУП заплянаваны на 7%, інфляцыі на 18-22% (каля 1,4-1,8% у месяц). Бюджэт-2003, як і папярэдні, называюць сацыяльна арыентаваным. На самой справе ён наўрад ці можа апраўдаць такое вызначэньне, бо відавочна ня ў стане адказаць на простае пытаньне: адкуль узяць грошы на сацыяльныя патрэбы?
У праекце бюджэту-2003 закладзена істотнае скарачэньне дзяржаўных ільготаў - на 168,3 млрд. рублёў. Цікава, у каго гэтыя ільготы паспрабуюць адняць? У жыхароў чарнобыльскай зоны - 92,2 млрд. рублёў, у тым ліку на 10,4 млрд. скарачаюцца выдаткі на дзіцячае харчаваньне. Выдаткі на транспарт будуць скарочаныя на 31 млрд. рублёў, на ўтрыманьне санаторыяў - на 7,2 млрд., на набыцьцё лекаў і зубное пратэзаваньне - на 20,6 млрд. І на 8 млрд. скарацяцца ільготы для сілавых структураў. Параўнайце гэтую лічбу з мэдычным паказчыкам скарачэньня ільготаў!
Хай, пры нашым ужо хранічным бюджэтным дэфіцыце можна часткова паменшыць выдаткі толькі ашчаджаючы на ільготніках. Таму ільготнікаў будзе менш? Не-е-е! За кошт чарнобыльцаў, сістэмы аховы здароўя і дзіцячага харчаваньня добра будуць жыць прафсаюзныя босы. З афіцыйных прафсаюзаў, зразумела.
На фоне скарачэньня ільготаў працоўным, прафсаюзны лідэр Леанід Козік дамогся “цёплага бюджэтнага мейсца”, у артыкуле 43 бюджэту, які дазваляе Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі ствараць інвэстыцыйныя фонды за кошт адлічэньня грошай у памеры 0,25%. Раней такое ж права выбіў сабе галоўны навукоўца краіны - Міхал Мясніковіч, для Нацыянальнай акадэміі навук. Такім чынам, у 2003 годзе ФПБ здолее адлічваць 0,25% “ад даходаў, ад прадпрымальніцкай дзейнасьці, а таксама ад сабекошту прац, паслугаў юрыдычных асобаў, вызначаных Фэдэрацыяй з аднясеньнем налічаных сродкаў на сабекошт”. Але гэтага прафбосу падалося замалым, і ён у частцы 3 таго ж артыкулу правёў права "ўсталёўваць, зыходзячы са спецыфікі працы, падвышаныя нарматывы адлічэньняў у інавацыйныя фонды з аднясеньнем гэтых сродкаў на сабекошт.” Але гэта яшчэ не ўвесь пералік ільготаў, якія атрымалі прафсаюзы. Артыкул 46: вызваляе ФПБ ад падатку на прыбытак “з накіраваньнем вызваленых сумаў на разьвіцьцё матэрыяльна-тэхнічнай базы”. Здаецца, спадар Козік вырашыў пагуляць у амэрыканскі блокбастэр “Армагедон” і пачаў са знакамітага выслоўя Бруса Уіліса: “Мы не хочам плаціць падаткі. Ніколі. Ніякіх”.
Нягледзячы на крытычны эканамічны стан ды перманентныя пагрозы прымусіць сельскую гаспадарку жыць самастойным эканамічным жыцьцём, беларускі АПК ізноў падтрымаюць. Плануюцца ня толькі вялізарныя праекты простай і ўскоснай і падтрымкі калгасам і саўгасам. Мінсельгасхарч атрымлівае ў сваё карыстаньне даходы рэспубліканскага фонду падтрымкі вытворцаў селскагаспадарчай прадукцыі, харчаваньня і аграрнай навукі.
Затое фонд садзеяньня занятасьці - пры імклівым росьце беспрацоўя - атрымае толькі 100,43 млрд. рублёў, што захавае надзвычай нізкі ўзровень дапамогі па беспрацоўі ды не дазволіць нармальна фінансаваць праграмы перападрыхтоўкі кадраў.
Рэспубліканскі бюджэт фармуецца з 12 крыніцаў, плюс “іншыя абавязковыя платы”. Абласны бюджэт прадугледжвае 13 падаткаў і збораў, мясцовыя бюджэты - 15 падаткаў і збораў. Аблвыканкамы, райвыканкамі і Саветы, згодна артыкулу 10,2 “самастойна вызначаюць базу і аб`екты падаткаабкладаньня, канкрэтныя памеры ставак, ільготы, працэс налічэньня й тэрміны аплаты мясцовых падаткаў і збораў”. Праект закону аб бюджэце замацоўвае дзесяткі ільготаў па кожным з падаткаў. Але ж сам па сабе сьпіс падаткаў застаецца адкрытым. Вось вам адказ на патрабаваньні прадпрымальнікаў аб адзіным падатку!
А што рабіць? Міністэрства фінансаў нядаўна прызнала, што 13% рэспубліканскага бюджэту было атрымана за кошт штрафаў ды пені. Гэта больш, чым усе падаткі ад замежнага гандлю, амаль утрая больш, чым падаткі ў фонд заробнай платы. Аднак, прадпрымальнікі таксама не гумавыя ды маюць нэрвы - іх цярпеньне таксама хутка скончыцца.
Але, увесьці зьмены ў бюджэт-2003 дэпутаты, якія яго “разглядаюць”, ня могуць. Дэпутат Іван Пашкевіч кажа, што гэта працэдура: у Палату прадстаўнікоў даецца гатовы, зацьверджаны ў Адміністрацыі Лукашэнкі, дакумэнт. “Распрацоўка бюджэту, як і ягоная рэалізацыя, абсалютна не залежыць ад дэпутатскага корпусу - паведаміў ён інтэрнэт-газэце "Naviny.by" - Дэпутаты пастаўленыя перад фактам ужо зьвярстанага бюджэту, і ў нас напрацягу некалькіх год існуе практыка, калі бюджэт самым сур`ёзным чынам абмяркоўваецца ў прэзыдэнта, ва ўрадзе, а потым канчатковы варыянт, які не патрабуе зьменаў і дапаўненьняў, выдаецца дэпутатам”.
Мінулым годам дэпутаты паспрабавалі зрабіць па-свойму. Але гэта нічым не скончылася. “Летась дэпутаты зрабілі каля 45 правак у праект бюджэту, але ніводная зь іх не была прынятая. Бюджэт атрымаўся такім, якім яго зьвярсталі ў Мінфіне. Летась дэпутаты зрабілі 35 пратакольных запісаў, прымаючы бюджэт. Прайшоў год з прыняцьця бюджэту-2002, і ніхто з чальцоў ураду і нават з тых, хто ўносіў прапановы па гэтых пратакольных запісах, не пацікавіўся, што выканана, а што - не. Мне цікава, ці чытае іх нехта ва ўрадзе?” - кажа Іван Пашкевіч.
“Прапанаваны бюджэт не выконвае належныя яму функцыі. Ён не стымулюе, а блякуе эканамічны рост. Ён не спрыяе прыходу інвэстыцыяў, а падштурхоўвае да ўцёку капіталу. Ён будзе працаваць супраць прадпрымальніцтва, а не дапамагаць яму” - лічыць эканаміст Яраслаў Раманчук. Улічваючы вышэйзгаданае, не пагадзіцца з эканамістам складана. Асабліва, калі паглядзець на сёньняшні стан нашай эканомікі.
Запазычанасьць па платах у бюджэт (зараз, а не ў 2003-м!) узрасла ў параўнаньні з пачаткам году на 79,2%. Прыбытак ад рэалізацыі зьменшыўся на 8,4%. Кожнае трэцяе прадпрыемства стратнае. Амаль 75% прадпрыемстваў устойліва неплатаздольныя. Рэнтабельнасьць рэалізаванай прадукцыі зьменшылася (зараз - толькі 9,1%!). На 1 студзеня 2002 г. запасаў прадукцыі на складох было на 748 млрд. рублёў, а на 1 лістапада - ажно на 1 трлн. 50 млрд. рублёў. Крэдыторская запазычанасьць прадпрыемстваў і арганізацыяў склала 11,2 трлн. рублёў. Пазыкі за энэргарэсурсы таксама павялічыліся - 3,7 трлн. рублёў.
Праект бюджэту-2003 нічога не кажа, што з гэтым рабіць. Ён толькі спрабуе стварыць малюнак заможнасьці: лічбы, якія б “выконваліся” незалежна ад рэальнага стану эканомікі. Таму й бюджэт лічыцца памерлым яшчэ да родаў - ён для паперы, а не для эканомікі.