Белорусская цензура не любит усы и опальных литераторов :: Хартыя'97 :: Навiны

Идею этого материала мне - может, и сам того не желая - подсказал Генадзь Буравкин. Генадзь Николаевич показал лишь один, самый свежий пример цензуры, который задел его за живое. Заинтересовавшись, я отыскал и другие случаи, когда бдительное око цербера не пропускало “сомнительное и неблагонадежное” в массы.

Поэт Генадзь Буравкин: Классиков «удалили» из учебника

Генадзь Буравкин показывает мне учебник "Культурология. Теория и история культуры", издания БГЭУ 2004 года. Открываю страницу 402. Тема: «Современная литература». Читаю: «Открылись спецхраны, и, наконец, увидели свет работы А. Мрыя, А. Гаруна, Л. Гениюш, Н. Арсеньевой...".

- У гэтым нейкія чыноўнікі ўгледзелі “падрыў сённяшняй ідэалогіі” і загадалі забраць з кнігарняў яшчэ не прададзеную частку тыражу, - рассказывает Буравкин. – І выразалі “крамольную” 402-ю старонку, замест яе ўклеiўшы "правільную".

“Реабилитированных” литераторов оттуда вычеркнули. Получилось, что вроде как никакие спецхраны и не открывались...

Читаем дальше. На месте "неугодных" Орлова, Глобуса, Ипатовой, Тарасова появились соответственно Скобелев, Сульянов, Чергинец. Рука поднялась даже на хрестоматийных авторов: Бородулина, Гилевича, Некляева, Рязанова, Алексиевич... Кстати, вычеркнули и Буравкина. Их место заняли "придворные" творцы: Правдин, Рублевская, Шнип и т.д.

- Атрымліваецца, што народныя паэты Беларусі Барадулін і Гілевіч ўжо не вартыя, каб іх вывучалі студэнты?! - негодует Генадь Николаевич. - Што пра пісьменнікаў сённяшняя ўлада мяркуе не па таленце, а па стаўленні да яе чыноўнікаў?..

Интересно, что на соседней, 403-й странице цензоры "заодно" тоже поработали. Фраза "в конце 1990-х - начале XXI вв. стране развернулась реконструкция, обновление и благоустройство небольших городов и поселков", была слегка уточнена: "во второй половине 1990-х - начале XXІ в. по инициативе президента Республики Беларусь А.Г. Лукашенко...". Дальше - по тексту. Как пелось в детском мультике, «солнце всходит и заходит по веленью...»

Художник Алексей Марачкин: Моему Чапаю подрисовали усы

Картины Алексея Марачкина много раз запрещались и снимались с выставок. Но запрещать - дело известное. А вот чтобы цензоры сами дорисовывали готовые картины...

- У кнігу "Ордэн белай мышы" Уладзімір Арлоў памясціў мае графічныя працы, створаныя яшчэ ў 70-х гадах, - рассказывает Марачкин. - На адным з малюнкаў я паказаў свайго вайсковага камандзіра, якога за каларытныя вусы мы называлі Чапаям.

Издательские прозорцы опознали в рисунке 1973 года... одного очень высокопоставленного человека. Чтобы избежать подобных ассоциаций у читателей, на рисунке подкрутили усы аж до самых ушей!

- Я ўжо прашу чыноўнікаў, - смеется Марачкин, - выпусціце брашуру для мастакоў, дзе пазначце, якога памеру трэба маляваць вусы, каб яны, не дай Божа, не супалі з вусамі вядомага нам дзеяча!..

- На другім малюнку я паказаў абстрактнага мужыка з усімі ягонымі мужчынскімі вартасцямі, - продолжает Марачкин. - І калі ўбачыў у кнізе свайго "кастрыраванага" героя, дык і смяяўся і плакаў адначасова!.. (Как свидетельствует сам Арлов, чиновник кричал: «Нам за книжку Арлова и так яйца открутят, а тут еще Марачкин мужика с яйцами нарисовал»!)

Писатель-историк Владимир ОРЛОВ: Энциклопедии переписываются каждый год

- У мяне ў руках кніга першая 6-га тома "Энцыклапедыі гісторыі Беларусі", выдадзеная ў 2001 годзе, - рассказывает Владимир Орлов. - У артыкуле пра вядомае антыбальшавіцкае Слуцкае паўстане 1920 года мы чытаем: «21 лістапада Беларуская Рада Случчына выдала дэкларацыю, у якой абвяшчаліся мэты яе дзейнасці: 1) Беларусь павінна быць вольнай, незалежнай рэспублікай у яе этнаграфічных межах 2) ...Слуцкая Рада дэкларуе цвёрда стаяць за незалежнасць роднае Беларусі... 3) У выпадку патрэбы Слуцкая Рада будзе бараніцца нават сілаю аружжа, нягледзячы на лічбовую перавагу ворага”.

Орлов берет с полки 15-й том «Беларускай энцыклапедыі», который вышел в 2002 году. Та же статья перепечатана слово в слово, за исключением одного вышеприведенного абзаца. Редакторы, наверное, посчитали, что читателю не надо знать, что Рада Слутчины боролась за независимость Беларуси, ограничившись скользким упоминанием о том, что «была прынятая рэзалюцыя»!..

То же самое и со статьей «Курапаты» в разных изданиях. В энциклопедическом справочнике «Беларусь» 1995 года рассказывается: «Курапаты - ўрочышча пад Мінскам, дзе ў 1937 - 41 гг. органы НКУС БССР праводзілі масавыя расстрэлы цывільных грамадзян”.

- Тут гаворыцца, што Курапаты стали шырока вядомымі пасля публікацыі ў 1988 годзе артыкула Зенона Пазняка і Яўгена Шмыгалева, - замечает Арлов. - I даецца прыблизная личба 30 - 100 тысяч ахвяращ.

В 4-м томе «Энцыклапедыі гісторыі Беларусі», который вышел в 1997 году, статья «Курапаты» подана уже в другом виде. Ни слова о Позняке и Шмыгалеве, и дальше пространные «звесткі, што ў Курапатах ляжаць ахвяры фашысцкага генацыду, правяраліся і не пацвердзіліся». Цифры тоже не называются. Тогда кто здесь расстрелян? Об этом в девятом томе «Беларускай энцыклапедыі», увидевшем свет в 1999 году, говорится: «Паводле адной версіі, тут да вайны супрацоўнікі НКУС растрэльвалі рэпрэсіраваных жыхароў рэспублікі, паводле другой - у Курапатах ляжаць ахвяры фашысцкага генацыду...» Зачем запутывать людей?..

Рыгор БОРОДУЛИН: Цэнзура не прапускала нават паэму пра звяроу...

- Маю паэму "Смаргонская акадэмія" не друкавалі 10 год, - вспоминает дядька Рыгор. - Хоць там і пра звяроў, але знайшлі нешта крамольнае... Савецкая цэнзура была вельмi пiльнай, и дапамагалi ёй свае ж браты-пісьменнікі. Добраахвотна. На грамадскіх пачатках, так бы мовіць. Ішла, як у песьні пяецца, вайна пасярод г..на.

Из бородулинской поэмы “Блакада” в свое время цензура вычеркнула довольно безобидные сегодня строки:

Не грэюць паддзёўкі паношаныя,
Сагрэюць курорты паўночныя.
З асцярогаю партызан колішні
Пазірае на малінавыя аколышкі.

- Нельга было без нагоды пісаць пра яўрэяў, - вспоминает Бородулин. - Адзін мой зборнік вершаў чытаў галоўлітчык. У вершы ўпамінаўся мой сябра і зямляк Якаў Абрамавіч Серпер. Цэнзар запытальна паглядае. Супакойваю, майляу, два інстытуты скончыў, загадчык аптэкі і ехаць не збіраецца, і напамінаю анекдот, як яўрэйскую праблему вырашылі ў адным афрыканскім племяні - апошняга з’елі

Глеб Лободенко, «КП в Беларуси»