Сяргей Законнiкаў: «Усяму вiной маё прозвiшча...» :: Хартыя'97 :: Навiны

16 верасня Сяргею Законнiкаву споўнiлася 60. Законнiкаў — гэта iмя не толькi ў беларускай лiтаратуры, але i ў найноўшай гiсторыi Беларусi. Выдатны паэт, яскравы публiцыст, актыўны грамадскi дзеяч. Дастаткова прыгадаць, што на працягу шаснаццацi гадоў менавiта ён узначальваў старэйшы беларускi лiтаратурны часопiс “Полымя”. Але ў 2002 годзе, пасля ўтварэння Рэспублiканскай выдавецкай установы “Лiтаратура i мастацтва”, быў звольнены. Праўда, адразу пасля таго часопiс згубiў свой твар, а Законнiкава — разам з Васiлём Быкавым, Рыгорам Барадулiным i Генадзем Бураўкiным — прэзiдэнцкiя слугi прапанавалi не друкаваць. Зусiм. Тым не менш Законнiкаў, нават застаўшыся без працы, а практычна i без сродкаў да iснавання, застаўся Законнiкавым. Жыццё з самых малых гадоў навучыла яго трымацца ў любых абставiнах i нiколi не апускаць рукi, не здавацца...

— Сяргей Iванавiч, хто-хто, а Вы, напэўна, толькi рады, што выходзiце на пенсiю, таму што не па сваёй волi заставалiся без працы чатыры апошнiя гады?

— З аднаго боку, кожны чалавек, калi падыходзiць да такога рубяжа, канешне ж, адчувае вусцiш — усё-такi 60 гадоў пражыта. Але сапраўды, апошнiя чатыры гады я быў пазбаўлены любой работы, i таму з матэрыяльнага боку цяжкавата. Аднак я не акцэнтую на гэтым увагi. Вырас я ў сям`i, дзе было пяць дзяцей. Мы i ягады збiралi, i грыбы, i лекавыя травы, здавалi iх, а за гэтыя грошы куплялi школьныя падручнiкi, сшыткi. Да таго ж з малых гадоў працаваў у ляснiцтве, а, як падрос, грузчыкам у саўгасе ў час летнiх канiкул. Працаваць звыклы i стаўлюся да грошай так: ёсць яны — добра, няма — не бяда, будуць. Што тычыцца матэрыяльнай нястачы, дык гэтым загнаць мяне ў кут нiхто не зможа. Хаця, думаю, мэта была ў тым лiку i такая. Я ж за два гады абышоў, шукаючы работу, трыццаць два месцы, але ўсюды мне адмовiлi. Адмовiлi з-за майго прозвiшча.

— I куды Вы звярталiся?

— Мяне, напрыклад, запрашалi ў iнстытут выкладаць беларускую лiтаратуру. Але калi справа дайшла да рэктара, ён сказаў прыкладна наступнае: “Дзякуй за паслугi. Мы вас паважаем, але ўзяць на работу не можам, таму што ў нас адразу пачнуцца непрыемнасцi. З-за вас страцяць работу дзвесцi чалавек”. Нават на месца вахцёра не ўзялi, таму што “Лiсток па ўлiку кадраў”... там жа пiшаш, хто ты такi. А ў нас усё правяраецца.

— А куды Вы думалi ўладкавацца вахцёрам?

— Апошнiм часам баюся даваць канкрэтныя звесткi. Я ж часта выступаю i ў школах, i ў гiмназiях, i ў вышэйшых навучальных установах, нават у працоўных калектывах. Але не рэкламую гэта па той прычыне, што адразу пасля таго, як толькi iнфармацыя трапiць у вушы тых, хто зацiкаўлены наводзiць татальны кантроль, у людзей, якiя прымалi мяне, пачнуцца непрымнасцi.

— Тым не менш запрашаць Вас не баяцца?

— У мяне шмат сяброў i проста знаёмых, якiя паважаюць мяне, чытаюць вершы, публiцыстыку. Такiм чынам, што тычыцца простых людзей, тут у мяне праблем не ўзнiкае.

— Шкадую, што некалi мы не зрабiлi з Вамi матэрыял, праз якiя цяжкасцi Вы вымушаны былi прайсцi, спрабуючы зарэгiстраваць новы лiтаратурны часопiс пад назвай “Ток” — пасля таго як былi звольнены з “Полымя”. Чаму ўсё-такi з гэтым праектам нiчога не атрымалася?

— Таму што была каманда не дапусцiць стварэння новага часопiса. Усе ж мае лiсты i паходы ў гарвыканкам нiчога не далi. Я звяртаўся нават у Савет мiнiстраў, да яго старшынi — каб рашылi ў рамках заканадаўства. I хоць не надаю вялiкай значнасцi сваёй асобе, але i тут спрацоўвала прозвiшча. Хоць у прынцыпе ўсё ясна: калi нешта знiшчаецца (маю на ўвазе стары часопiс “Полымя”) i робiцца тое, што патрэбна ўладзе, дык трэба i апякаць тое, што служыць уладзе, — каб канкурэнцыi не было.

— Бывала за гэтыя гады, што апускалiся рукi?

— Не, i нiколi такога не было. Маё жыццё стаiць на трох кiтах — гэта лiтаратура, сям`я i сябры. Праўда, доўгi час быў яшчэ адзiн кiт, чацвёрты — работа. Прычым работы былi розныя, у тым лiку, як я жартую, “салдацкiя” — тая ж самая праца ў ЦК КПБ. “Салдацкая” таму, што ў рамках той сiстэмы нельга было рухацца свабодна. Крок улева, крок управа — будзем страляць. Канешне, гэта я метафарычна кажу. (Смяецца.) А рукi ў мяне часам апускаюцца, калi пачынаю думаць не пра сябе, а пра сiтуацыю, якая склалася з нашай дзяржавай, пакуль што быццам бы незалежнай. Я ж бачу, у якой сiтуацыi апынулiся многiя нашы людзi, якiя актыўна працавалi на гэтую незалежнасць, якiя столькi зрабiлi... Не кажу, што я нейкi вялiкi дзеяч, але дваццаць гадоў на самай справе пакладзена — i ў вершах, i ў публiцыстыцы, i проста ў канкрэтных справах. Калi ў канцы 1980-х гадоў пачалася вельмi цудоўная хваля адраджэння, я сам хадзiў па школах i да бацькоў, сустракаўся з работнiкамi райана, гаварыў, што трэба зрабiць, каб выправiць сiтуацыю. I як сэрца радавалася, што наша агульная справа рухаецца наперад! А потым раз — i поўны абвал... I сёння, калi бачу такiя грэблiвыя адносiны да нашай мовы, да ўсяго нацыянальнага, настрой не можа быць радасны.

Я неаднойчы думаў над гэтымi праблемамi i прыйшоў да такой высновы. Народ вылучае са свайго асяроддзя элiту — людзей, якiя больш адукаваныя i якiя хочуць змянiць жыццё да лепшага. I на гэта яны падымаюць людскiя масы. Але ў вынiку рэвалюцыйных падзей да ўлады прыходзiць не элiта, а плебс, так званыя кухарчыны дзецi. Не, я нiчога супраць кухарак не маю, як i супраць iх дзяцей. Аднак факт застаецца фактам. I гэта ўлада ведае, што нi за яе адукацыю, нi за якiя iншыя станоўчыя якасцi яе паважаць нельга. Яна можа ўтрымацца толькi шляхам увядзення жорсткага рэжыму. Яскравы прыклад — рэвалюцыя 1917 года. Тое ж самае адбылося ў многiх рэспублiках пасля развалу СССР: ва ўладу зноў трапiлi не тыя, хто хацеў дэмакратыi i свабоды, — трапiлi тыя ж самыя выхадцы з плебса... Васiль Быкаў гаварыў, што ў ХХI стагоддзi позна сваю дзяржаву рабiць. Але нам пашчасцiла бяскроўна атрымаць свабоду, якой мы нiяк не можам распарадзiцца. Мы не iдзем наперад, а адступаем назад, таму што ўсе гэтыя саюзы i аб`яднаннi немiнуча скончацца адным — каланiяльнай залежнасцю беларусаў, а потым i iх дэградацыяй, асiмiляцыяй i знiкненнем беларусаў як народа... Канешне, нiкому не хочацца блытацца па чужых закутках — кожны хоча мець свой дом або кватэру. Як кожны паасобку, дык усе гэта разумеюць, а як толькi разам — дык адразу не. Тут ёсць нейкая загадка з беларусамi. Дык у чым жа справа? У тым, што грамадства не паспявае саспяваць. Мы ходзiм па кругу таму, што калi ўладарыць плебс, дык i ў кiраўнiцтва прыходзяць такiя ж самыя. Застаецца толькi чакаць, пакуль вырасце адно, другое пакаленне — каб пачаўся нейкi спакойны, стабiльны этап, калi грамадства зможа вырасцi адукацыйна i палiтычна, каб яно, у рэшце рэшт, стала iнтэлектуальным.

— Ну вось падрастае тое новае пакаленне, на якое Вы спадзеяцеся, — Вашыя ўнукi Франак i Марына. Цi маеце Вы дачыненне да iх выхавання?

— Не толькi маю, а i з вялiкай радасцю гэтым займаюся. Гэта ж адзiн з маiх кiтоў, таму што сям`я — гэта i ўнукi таксама. Я вельмi радуюся, што яны ёсць у мяне. А як я iх выхоўваю? Я нiколi не быў нi ад дзяцей, нi зараз ад унукаў далёкiм — заўсёды наблiжаюся да iх i не толькi падтрымлiваю iхнюю гаворку, а i гуляю з iмi. Часам яны так дзеда закатаюць!.. У нейкай ступенi я станаўлюся на той узровень, на якiм яны знаходзяцца, таму што хачу быць для iх такiм сябрам, якiя ёсць у iх, скажам, у дзiцячым садку. Чаму так раблю? Напэўна, так павялося з майго дзяцiнства, калi даводзiлася даглядаць малодшых брацiкаў i сястрычак, што i прывучыла мяне апякаць меншых i слабейшых. Гэта праз усё жыццё застаецца. З пачуццём старэйшага брата я адношуся ў тым лiку i да маладзейшых калег-паэтаў.

— А Вам самому дапамагаў нехта са старэйшых калег?

— Што тычыцца апякунства ў паэзii, я б не сказаў, што ў мяне былi настаўнiкi, — я сам вучыўся ў добрых паэтаў. Праўда, аднаго чалавека ўсё-такi магу назваць, хоць, што называецца, ён i не хадзiў па маiх радках. Гэта Уладзiмiр Караткевiч. Дарэчы, менавiта ён даў мне рэкамендацыю ў Саюз пiсьменнiкаў, чым вельмi ганаруся. Мы з iм пазнаёмiлiся, калi я яшчэ быў студэнтам. Караткевiч уяўляўся мне яшчэ са школьных гадоў не проста паэтам, а нейкiм нашым беларускiм героем-легендай. Ён сам любiў легенды, i для мяне быў як легенда. Аднак галоўнае, што я заўважаў у iм, — яго сiлу духу, яго апантанасць беларускай справай, творчую апантанасць i выключную працавiтасць. Праўда, многiя кажуць: ну што там, ён часта ў чарку заглядаў! А напiшыце вы столькi, сколькi напiсаў Караткевiч! Да таго ж ён так заявiў сябе ў лiтаратуры, што выклiкае абсалютнейшы давер практычна ў кожнага пакалення. I я вельмi шчаслiвы, што Уладзiмiр Сямёнавiч быў для мяне не толькi настаўнiкам, але i сябрам. Так, як i Рыгор Барадулiн, i Генадзь Бураўкiн — адны з самых блiзкiх мне людзей. Тым больш што я лiчу Рыгора генiяльным паэтам, гонарам Беларусi. Любы iншы народ, у якога быў бы такi паэт, на руках насiў бы яго. Тое ж самае магу сказаць i пра Генадзя, чыю лiрыку вельмi люблю — яна даходлiвая, шчырая i вельмi папулярная ў народзе. Аднак пры гэтым нiколi не забываюся, што ў мяне ж яшчэ ёсць сябры: гэта i Нiна Мацяш — цудоўны чалавек, выдатная паэтэса i перакладчыца, якую заву маёй сястрычкай; я сябрую i з Вольгай Iпатавай, якую лiчу малайчынкай. А калi гаварыць пра хлапцоў, то, канешне ж, найбольш блiзкiя мне Валянцiн Болтач, Вiктар Казько, Анатоль Кудравец, Уладзiмiр Някляеў. I хоць часам палiтыка разводзiць маё пакаленне ў розныя бакi, тым не менш не губляю сувязi i з Аляксеем Дударавым... Усё-такi нас не так ужо i шмат, не так шмат тых, хто разумее, што трэба рабiць i як. Я нездарма завёў гаворку пра элiту, хоць слова гэта не люблю i сябе да элiты не адношу. Я — сын настаўнiкаў, адзiн мой дзед быў селянiнам, старшынёй камiтэта беднаты; другi дзед быў кавалём на Пуцiлаўскiм заводзе ў Пiцеры, а потым чырвонаармейцам на Грамадзянскай вайне, двойчы цяжка паранены, спiсаны ў калгасныя пчаляры, сканаў у 1932-м ад ран...

— Вось Вы раздаяце эпiтэты iншым, але што тычыцца Вас, дык некалi Пiмен Панчанка напiсаў: “Пасля яркай i самабытнай паэзii шасцiдзесятнiкаў (Барадулiн, Бураўкiн, Зуёнак, Гiлевiч, Макаль, Свiрка, Сiпакоў i iнш.) прыйшло два цi тры пакаленнi маладых паэтаў. Адзiн з самых таленавiтых i шчырых паэтаў — Сяргей Законнiкаў. Ён увесь у сучаснасцi, у турботах нашых дзён”.

— Я... (Уздыхае.) Калi пачынаюцца гэтыя прымеркi — адзiн вышэйшы, другi нiжэйшы, — мне заўсёды робiцца нiякавата i вусцiшна. Нiколi не перабольшваю тое, што мною зроблена. I дарэчы, нiякавата мне было, калi аднойчы Васiль Быкаў па дабраце душэўнай назваў маю “Кульмiнацыю” паэмай грандыёзнай сiлы. Iншая справа, калi яму спадабалася чарнобыльская паэма “Зязюля” — вось гэта я лiчу высокай ацэнкай, таму што Быкаў, нягледзячы на тое, што быў празаiкам, вельмi добра разбiраўся ў паэзii. У гэтым сэнсе ён быў тонкiм даследчыкам i з ходу ўлоўлiваў тое, што там самае iстотнае.

Калi ўжо гаварыць пра нейкiя ацэнкi, то самай высокай узнагародай за маю лiтаратурную творчасць лiчу адзнаку простай жанчыны з Пружанскага раёна Соф`i Сцяпанаўны Капелюшок. Справа ў тым, што пасля таго, як у 1989 годзе я апублiкаваў паэму “Чорная быль”, мне з усяго Савецкага Саюза прыйшло больш за пяцьсот пiсем. Пяцьсот пiсем i адна пасылка, у якой быў трохлiтровы слоiк клубнiчнага варэння, акуратна запакаваны ў палатняны мяшэчак, зялёнай стужачкай перавязаны, абкладзены ватаю, каб не разбiўся. I было прыкладзена пiсьмо: “Мiлы сынок, я сама вырошчвала гэтыя клубнiцы, палола, сабiрала, варыла варэнне. Калi ты будзеш хварэць — пi чай з гэтым варэннем. А лепш не хварэй. Пiшы такiя паэмы, як ты напiсаў. Я не спала два месяцы. Падушка мая не высыхала ад слёз. Я вельмi дзякую табе. Абдымаю, цалую. Соф`я Сцяпанаўна Капелюшок”. I калi б мне свяцiла нейкая вялiкая прэмiя, я б яшчэ падумаў, якая ўзнагарода важней — гэтая прэмiя цi той слоiк?.. Хоць не пакрыўджаны нi людскою ўвагаю, нi ўзнагародамi. У мяне шэсць прэмiй, у тым лiку Дзяржаўная прэмiя Рэспублiкi Беларусь iмя Янкi Купалы, якую атрымлiваў пад бел-чырвона-белым сцягам i “Пагоняю”, чым дасюль ганаруся. Ёсць мiжнародныя прэмii Польшчы i Украiны, германа-беларуская прэмiя.

— I нядаўна атрымалi яшчэ адну ўкраiнскую ўзнагароду.

— Я пакуль што толькi чытаў пра гэта ў прэсе — што прэзiдэнт Украiны Вiктар Андрэевiч Юшчанка ўзнагародзiў мяне ордэнам “За заслугi”. Да гэтай узнагароды ў мяне своеасаблiвы падыход. Справа ў тым, што калi на хвiлiну адкiнуць сцiпласць, дык можна сказаць, што Украiне я прысвяцiў шмат часу — на працягу дваццацi апошнiх гадоў я займаўся перакладамi — як Шаўчэнкi, так i сучасных паэтаў. У мяне там вельмi шмат блiзкiх па духу людзей: Iван Драч, Дзмiтро Паўлычка, Раман Лубкiўскi, сябрую таксама i з маладзейшымi таленавiтымi пiсьменнiкамi — з такiмi як Уладзiмiр Яварыўскi, Мiхайла Шаўчэнка, Дзмiтро Iваноў... Праўда, адна з дзяржаўных нашых газет вырашыла вельмi тонка пакпiць з мяне: маўляў, сядзiць на Адэскiм прывозе нейкi дзядок i чытае зборнiк Сяргея Законнiкава... Мае вершы не толькi перакладзены на ўкраiнскую мову. Яны друкуюцца ва ўкраiнскай прэсе, у тым лiку i па-беларуску. Справа ў тым, што ўкраiнцы вельмi любяць нашу мову.

— I калi выступаеце ва Украiне, таксама гаворыце па-беларуску?

— Гэта аўдыторыя просiць! Я не ведаю больш нiякага iншага народа, акрамя ўкраiнскага, якi б так паважлiва ставiўся да нашай мовы.

— Вы неаднойчы называлi Васiля Быкава. Прыгадваецца такая гiсторыя: калi ў 1986 годзе Вы сталi галоўным рэдактарам часопiса “Полымя”, да Вас прыйшоў Васiль Уладзiмiравiч, якi сказаў, што з гэтага часу ўсе свае буйнейшыя творы спачатку будзе друкаваць толькi ў “Полымi”. Так i было. Але прабачце за пытанне: Вам сёння не хапае Быкава?

— Калi памёр Васiль Уладзiмiравiч, я перажываў тое ж самае, што было са мной, калi не стала мамы i бацькi. Ён, нягледзячы на тое, што з зусiм iншага пакалення, да таго ж празаiк, быў вельмi ласкавым да мяне, я нават такое слова магу ўжыць — пяшчотным. Хоць нiколi не паказваў знешне. Але я бачыў па яго паводзiнах, як ён ставiцца, як iмкнецца непрыкметна дзесьцi апякаць — нават проста ў гаворцы з кiмсьцi. Ён i сам гаварыў мне: ты вельмi адкрыты, шчыры чалавек, у гэтым свеце такiм людзям жыць вельмi няпроста.

— Прыгадваецца таксама гiсторыя, калi Вы ўпершыню пераступiлi парог кватэры Быкава з вельмi непрыемным даручэннем ад сакратара ЦК па iдэалогii Аляксандра Кузьмiна ўнесцi значныя скарачэннi ў рукапiс “Знака бяды”. Але Вы не сталi ўгаворваць Васiля Уладзiмiравiча, а Кузьмiну паведамiлi, што Быкаў на праўкi не пагадзiўся. Цi аднойчы Вы прыходзiлi з такiм даручэннем да яго?

— Наогул, падобнымi справамi займаўся аддзел прапаганды i агiтацыi ЦК КПБ. Я ж працаваў у аддзеле культуры. I часта ўзнiкалi спрэчкi памiж нашымi аддзеламi. Невыпадкова аднойчы я сказаў Кузьмiну, што мне ўжо надакучыла гэтая гульня “абвэра” i “гестапа”. Аддзел прапаганды i агiтацыi проста па доўгу службы меў непасрэдныя стасункi з Галоўлiтам i з маскоўскiмi цэнзарамi. I, канешне ж, лiнiю партыi ў большай ступенi належала праводзiць яму, чымся нам. Аддзел культуры быў не толькi больш дэмакратычны, але i дасведчаны ў лiтаратуры, мастацтве i ва ўсiм, што звязана з гэтым: чым жывуць творцы, якiя ў iх сем`i, якое здароўе?.. Хоць я займаў невысокi пост — быў загадчыкам сектара мастацкай лiтаратуры, але ўдалося на працягу тых гадоў дапамагчы многiм пiсьменнiкам рашыць жыллёвыя праблемы. А яшчэ ж мелiся праблемы кнiгавыдання!.. Дарэчы, калi Машэраў браў на работу, спытаў, як бачу сваю будучую працу? I калi я загаварыў пра дапамогу пiсьменнiкам, Пётр Мiронавiч сказаў: “Малайчына, правiльна. Гэта вельмi важны бок справы”.

Што ж тычыцца твайго пытання, быў адзiны такi выпадак. У справах з пiсьменнiкамi я, наадварот, iмкнуўся дапамагчы абысцi цэнзуру. Так было, напрыклад, з кнiгай Алеся Адамовiча “Война и деревня в современной литературе”, па якой заўваг зрабiлi, па-мойму, больш за сто. Але тады ўдалося пераканаць Аляксандра Трыфанавiча Кузьмiна. Пытанне па Адамовiчу ўзнiкла i ў сувязi з яго “Карнiкамi”. Тут ужо размова была з Машэравым. Тое ж самае адбылося i з кнiгай Пiмена Панчанкi “Маўклiвая малiтва” — у народнага паэта аддзел прапаганды i агiтацыi хацеў зняць дзевяць вершаў! I хоць сам Панчанка махнуў рукой: “Ай, Сярожка, хай яны задушацца!” — “Не, — адказаў я, — здавацца не будзем”. Я не змог адстаяць, здаецца, толькi два вершы — прыйшлося Пiмену Емяльянавiчу згладзiць тыя месцы, дзе крытыкавалiся чыноўнiкi. Цi як я мог не дапамагчы Караткевiчу?! Праўда, ягоную кнiжку пра Мсцiслаў адстаяць не ўдалося — амаль палова была пакрэслена. Але тады ў справу ўмяшалiся “чорныя палкоўнiкi” з Галоўлiта... Вострыя пытаннi заўсёды былi i па п`есах Андрэя Ягоравiча Макаёнка. Асобная гiсторыя адбылася з кнiгай Алеся Разанава “Шлях-360", якая правалялася на выдавецкiх палiцах, здаецца, шэсць год. Я пераконваў: ”Вы што, хочаце, каб кнiжка Разанава ўпамiналася на Захадзе кожны дзень i каб вас тут кляпалi? Навошта гэта вам? Тым больш што кнiжка нiякая не антысавецкая.

— А што тычыцца Вашых кнiг, яны ж таксама цяпер не выходзяць. Ваш апошнi паэтычны зборнiк “Лiстам дарога запала...” быў выдадзены “Мастацкай лiтаратурай” у 2000 годзе.

— Так, хоць павiнен быў выйсцi яшчэ ў 1995 годзе, яго марынавалi доўгi час. Але гэта выбранае, а бягучыя, чарговыя кнiгi паэзii ў мяне не выходзяць у Беларусi з 1991-га года. Затое выдадзена кнiга ў Польшчы — “Чорны конь Апакалiпсiсу” (i вось-вось выйдзе перавыданне), у Балгарыi — “Шлях душы”.

— Чакаць Вашых новых кнiг у Беларусi — марны занятак?

— Калi я гады два таму звярнуўся ў дзяржвыдавецтва наконт выдання сваёй кнiгi, пачуў у адказ: “Не ад нас гэта залежыць”. Што тычыцца прыватных выдавецтваў, то шчыра прызнаюся — у мяне проста няма сродкаў, каб самому выдаць кнiжку. Хоць у стале ляжаць шэсць рукапiсаў: дзве публiцыстычныя кнiгi, адна кнiжка лiтаратурных партрэтаў, зборнiк паэм “Гэта мы” з прадмовай Васiля Уладзiмiравiча “Народ на Галгофе”. Да таго ж гатовыя два зборнiкi паэзii.

— А як гэта — пiсаць у стол?

— Мне — нармальна. За жыццё я выпусцiў пятнаццаць кнiг. I ў прынцыпе вельмi задаволены, што ўсё-такi быў выдадзены прыгаданы табою томiк выбранага “Лiстам дарога запала...”. У iм ёсць дзве паэмы: “Чорная быль” i “Цiвалi”. Ну i лiрыка, тыя ж “Беспрытульныя вершы”. Справа ў тым, што пасля смерцi мамы паўтара года паэзii не пiсаў. I толькi ў студзенi 97-га неяк атрымалася, што за шэсць начэй напiсаў 25 вершаў. Днём хадзiў на работу, вяртаўся, драмаў з гадзiнку-паўтары, а пасля садзiўся за стол... Вiдаць, вершы былi добра вынашаны, таму так хутка i напiсалiся...

Хоць я не прыхiльнiк высокiх аналогiй, але заўсёды памятаю пра лёс свайго дзядзькi — рэпрэсiраванага паэта Сяргея Ракiты (Сяргея Васiльевiча Законнiкава). Думаю, што Вышэйшая Воля ёсць. Так не бывае, каб усё бясследна прайшло. I тое, што мяне назвалi Сяргеем у памяць пра дзядзьку, i тое, што пачаў вершы пiсаць, у гэтым бачу... Можа быць, Вышэйшая Воля так рашыла: раз ужо аднаму крывавыя каты не далi здзейснiць наканаванае (дзядзьку майго ў 27 гадоў забралi), дык хай ягоны родзiч, пляменнiк, пiша вершы, можа, нешта атрымаецца... А рамяство наша — паэзiя — унiкальнае i дарагое ўсiм, хто пiша! Яно застаецца з намi заўсёды — i ў маладосцi, i ў старасцi. Iм можна займацца да скону, да апошняй кропкi, пакуль не адыдзеш з белага свету. Перакананы, што гэта i ёсць шчасце, — мець у жыццi такое рамяство.

Пытаннi задаваў Сяргей ШАПРАН, “Народная воля”