Дзедаўшчына «ў рамках устава» :: Хартыя'97 :: Навiны

У беларускай арміі навабранцаў вучаць гуляць па ўсталяваных правілах з дапамогай фізічнай расправы і зневажання.

У Беларусі маладыя людзі не бегаюць ад войска, і няма так званых укланістаў. У войска яшчэ і не кожны жадаючы патрапіць. Адбор здзяйсняецца на конкурснай аснове. Так заявіў у адным з сваіх выступаў беларускі кіраўнік Лукашэнка. А ужо пра такі перажытак савецкіх часоў, як дзедаўшчына не можа быць і гаворкі, сцвярджае мой суразмоўца Алег – зампаліт адной з менскіх вайсковых частак:

"Знішчаная. У нас яе няма ўвогуле".

Паспрыяла парадку, на думку працаўніка ідэалагічнага фронту, адладжаная праца ўсіх вайсковых структур:

"Была такая пастанова № 1 міністра абароны, дзе дэталёва была распісаная праца ўсяго кіроўнага складу ад кантрактнікаў да афіцэраў. Кожнаму было вызначанае – хто чым павінен займацца ў дачыненні вайскоўцаў-падпарадкаваных".

Рэфармаванне беларускага войска пачалося ў 2002 годзе. Практычна ў паўтары разы скарочаная колькасць вайскоўцаў. Тэрмін службы з двух гадоў паменшылі да 18 месяцаў. Асобы з вышэйшай адукацыяй служаць у войску год.

Аляксандр, які нядаўна дэмабілізаваўся з войска, сцвярджае, што дзедаўшчына, тым не менш – з`ява невыкараняльная:

"Дзедаўшчына, як была, ёсць, так і будзе, таму што гэта вельмі зручная пазіцыя для афіцэраў. Яны ведаюць, што калі яны сыходзяць кудысьці з размяшчэння часткі “дзяды” будуць сачыць за парадкам. Хоць і жорсткімі мерамі, затое будзе эфектыўна".

Тое, што яму з прычыны дыплома аб вышэйшай адукацыі выпала служыць менш, толькі пагоршыла становішча, лічыць Аляксандр:

"Я служыў год, усе – паўтара. Мне даставалася парадкам, каб я ўдвая прачуў гэта".

З першых дзён службы ў войску навабранец павінен быць гатовы гуляць па ўсталяваных тут правілах:

"Афіцэры самі даюць зразумець новаабраным, так у войску называюць маладых, што яны павінны слухаць старэйшых. З старэйшымі афіцэрам разбірацца прасцей, у іх наладжаны кантакт. Гэта вельмі зручны спосаб для кантролю людзей – дзедаўшчына, хай і жорсткі".

Аляксандр упэўнены, што ўказамі і пастановамі становішча не выправіць:

"Тут патрэбныя перамены больш высокага ўзроўню, каб нешта змяніць. А не проста нейкія забароны, указы. Адна справа начальнік зверху, які выдаў загады, якія павінны выконвацца. А другая справа, калі ты сутыкаешся вось з гэтым дзедам адзін на адзін. У цябе за спіной нікога. А у яго за спіной і сіла, і ў яго досвед, і ўсё астатняе. Калі адзін на адзін — гэтыя ўсе ўказы, яны проста не дзейнічаюць".

Зампаліт Алег, аднак, сцвярджае процілеглае. Нашы байцы занятыя службай, у іх проста не застаецца часу ні на што іншае, запэўнівае вайсковы выхавальнік:

"Выпадак у Расеі быў, байца так збілі, што яму ногі ампутавалі. Міністр абароны Расеі правільна сказаў, што калі баец не заняты баявой падрыхтоўкай, ён пачынае займацца глупствам".

Сапраўды, у Беларусі вы не пачуеце пра такія жахлівыя здзекаванні над навабранцамі, згаджаецца Аляксандр. Беларуская дзедаўшчына здабыла сваю форму – так сказаць, у "рамках устава":

"Зневажаннем перад усімі наўпрост выпрацоўваюць падначаленне. Калі салдата паставіць у нарад, потым зняць з нараду, і потым ізноў адправіць у нарад, а ў самім нарады даць паспаць яму хвілін дваццаць, то ўсялякі чалавек праз тры дні будзе настолькі пластылінавым і пакорлівым, што ён зробіць усё, што заўгодна".

Змагацца з сістэмай, як упэўніўся Аляксандр, нерэальна, яна адладжаная і збояў практычна не дае:

"Калі ты пайшоў супраць гэтага парадку, супраць дзедаўшчыны цябе ніхто не кране. Але людзі, з якімі ты служыш, з кім ты можаш пагаварыць — іх вельмі моцна пакараюць, ім будзе вельмі моцна дрэнна альбо балюча. Што потым яны скажуць табе — гэта зразумела. Такім "калектывізмам" і дамагаецца вынік выразнага падначалення".

Нярэдкія выпадкі вымагання грошай у маладых, а ўжо пра тое, што забіраюць дасланыя з дому перадачкі або цыгарэты, увогуле згадваць смешна:

"Калі б`юць, то б`юць, як гэта сказаць, як у турме, ці што. Каб не было відаць сінякоў. А калі сінякі з`яўляюцца, то можна чалавека паставіць у той самы нарад і ён проста прапусціць лазню або агляд, якія там праводзяцца".

Магчыма, лічыць Аляксандр, зламаць наяўны парадак рэчаў мог бы пераход да прафесійнага войска. Але ў дзяржавы для гэтага няма сродкаў, ды і, здаецца, жадання.

"Мае саслужыўцы, яны таксама выказвалі агрэсію, здзекаваліся. Таму што калі б яны гэтага не рабілі, то астатнія падумалі б, што ён слабы, значыць, над ім можна здзекавацца. Там трэба кожны дзень даказваць, хто ты. І агрэсія найбольш прыдатны для гэтага спосаб".

Так што 10-ці тысячам толькі што прызваных застаецца спадзявацца на шанцаванне і, магчыма, мудрага зампаліта Алега – раптам такі апынецца побач і абгародзіць ад невынішчальных "дзядоў"?

Наталля Грыгор`ева, «Нямецкая хваля»