Белорусский историк Валентин Голубев – первый лауреат премии имени Льва Сапеги :: Хартия'97 :: Новости

В 2006 году была учреждена и впервые вручена премия имени Льва Сапеги. Премия инициирована рядом польских вузов. Награда вручается за деятельность по установлению демократии и созданию гражданского общества в Беларуси. Первым лауреатом премии имени Льва Сапеги стал историк, политик, бывший депутат Верховного Совета РБ Валентин Голубев. В Варшавском университете он выступил с докладом на тему формирования белорусской нации.

Зь першым ляўрэатам згаданай узнагароды размаўляе карэспандэнт “Польскага Радыё”.

-- Па-першае, дазвольце Вас павіншаваць з прэстыжнай узнагародай і пажадаць посьпехаў на навуковай ніве і ў асабістым жыцьці. І першае пытаньне адносна Вашага сёньняшняга выкладу... Дык усё ж такі, ці беларусы як нацыя ўжо сфармаваліся, ці гэты працэс яшчэ адбываецца?

-- Гэта вельмі складанае пытаньне. Я, як гісторык, бачу, што гэты працэс яшчэ йдзе. Калі б нацыя была сфармаваная, дык яна на сто працэнтаў адстойвала б свае нацыянальныя правы, і першае права – на ўласную мову, права на дзяржаўнасьць, права на парадак і дэмакратыю. Я думаю, што калі беларусамі можна маніпуляваць расейскім пытаньнем, гэта значыць, што большая частка людзей ня вызначылася, не самаідэнтыфікавалася. А калі абсалютная большасьць вызначыцца ў беларускім накірунку, тады мы можам сказаць, што нацыяфармавальны працэс завяршыўся.

-- Вы згадалі расейскі аспэкт... Некаторыя спэцыялісты сьцьвярджаюць, што гучны нафта-газавы канфлікт, парадаксальна, пазытыўна паўплываў на Беларусь, на беларусаў у кантэксьце станаўленьня беларускай нацыі. Ці Вы падзяляеце такую думку?

-- Як ні парадаксальна, я пагаджуся нават з больш шырокім сьцьверджаньнем – усе часы кіраваньня Аляксандра Лукашэнкі максымальна паўплывалі на фармаваньне беларускасьці на тэрыторыі Беларусі. Як бы там не было, і хоць з расейскай мовай, аднак ён змог падтрымаць працэс пабудовы беларускай дзяржавы. Ён і сам зазначае, што найбольшае дасягненьне – гэта пабудова беларускай дзяржавы. Яна сапраўды ёсьць, і яе, хоць і са знакам “мінус”, многія ведаюць у сьвеце. І самае важнае: сёньняшняя моладзь успрымае сябе менавіта грамадзянамі Беларусі – не грамадзянамі Расеі ці асобамі без грамадзянства. Крыўдна тое, што ўсё адбываецца пад БССРаўскім гербам і чырвона-зялёным сьцягам, а не пад нацыянальнымі сымбалямі. Але калі беларусы гуляюць з расейскімі камандамі ці то ў футбол, ці ў хакей, нашыя заўзятары ідуць з тымі сьцягамі, якія лічаць сваімі дзяржаўнымі, з чырвона-зялёнымі. І змагаюцца, і балеюць за Беларусь! Тое ж самае можна сказаць і пра газавы канфлікт. Многія людзі разумелі, што па некаторых пазыцыях Расея была больш дакладная, больш юрыдычна адукаваная й падкаваная, аднак стаялі па баку Лукашэнкі, хоць бы за тое, што ён гаварыў “мы не прадамо сувэрэннасьць ні за які газ”. Разумееце, нават падпітым мужыкам – я гэта бачыў – падабалася, што мы – незалежная дзяржава. І толькі што прыгражалі ЗША, а зараз прыгразілі й Расеі.

-- Ці ў такім выпадку можна сказаць, што гэты канфлікт у пэўнай ступені аб’яднаў беларусаў, для прыкладу, незалежна ад палітычных поглядаў?

-- Я б не сказаў так, што аб’яднаў...

-- Я маю на ўвазе тое, што нават апазыцыйныя лідэры падтрымлівалі афіцыйны Менск у гэтым канфлікце.

-- Разумны палітык, каб не страціць нічога, ён не павінен крытыкаваць ніякай палітыкі, якая можа быць расцэнена народам як шкодная для яго, як быццам гэта антынародная палітыка. А калі ж па-разумнаму разважаць... Вы ж паглядзіце, Расея ўжо некалькі гадоў таму папярэдзіла, што будзе павышаць цэны на газ і нафту. І тады адразу ж Беларусь павінна была сказаць, што ў адказ мы зробім такія й такія крокі. Гэта звычайны прынцып паводзін у палітыцы й бізнэсе.

А ўсё прывяло да таго, што Расея ўсё ж такі дамаглася свайго, і Беларусь была прымушаная ісьці на перамовы з тых пазыцый, якія паставіў Крэмль. Калі б гэта зрабіць па-іншаму, можна было б даўно размаўляць з Расеяй і дабіцца значна большага, чым пайсьці размаўляць з чыстага расейскага ліста. Я баюся, што зараз, калі Крэмль змог паказаць, што можа разбурыць эканоміку Беларусі сваімі дзеяньнямі, нашыя ўлады ў палітычных і ўнутраных пытаньнях могуць пайсьці на пэўныя саступкі. Я кажу, што баюся, я не ведаю, ці так будзе, і не хацеў бы, каб так было.

-- Згаданы канфлікт, паводле Вас, мае палітычны, ці эканамічны падтэкст?

-- Палітыка-эканамічны – гэта ўзаемазьвязана. Былы канцлер Нямеччыны рыхтаваў сабе пасаду ў газавым канцэрне – гэта палітыка ці эканоміка? Я ня ўпэўнены, ці тая палітыка, якую цяпер праводзіць кіраўнік Расеі, не зьяўляецца падрыхтоўкай яму пасады ў “Газпраме”, ці ўвогуле ў газавай сыстэме Эўропы. Справа ў тым, каб праз палітыку забраць сабе як мага больш эканамічных дэвідэндаў. Для прыкладу, пры дапамозе палітычных інструмэнтаў забраць “Белтрансгаз”, які празь нейкі час будзе прыносіць эканамічныя карысьці пэўнаму чалавеку ці дзяржаве.